Narodowy instytut Fryderyka Chopina M K I D N Polskike Radio

Ogólnopolska Konferencja Kultury

18-19 czerwca 2018


O konferencji

 

 

W dniach 18 i 19 czerwca 2018 roku w Teatrze Polskim w Warszawie odbędzie się sympozjum wieńczące projekt Ogólnopolskiej Konferencji Kultury – wielomiesięcznej debaty polskich środowisk artystycznych ukierunkowanej na diagnozę potrzeb oraz próbę wypracowania rozwiązań odpowiadających na najbardziej palące problemy dotyczące kultury w Polsce.
W ramach Konferencji odbyło się 11 sympozjów poświęconych zarówno poszczególnym dziedzinom sztuki, jak i zagadnieniom kluczowym dla życia kulturalnego w naszym kraju, takim jak status twórcy, konieczne osłony socjalne i inne uprawnienia artystów, warunki prowadzenia instytucji kultury, samorządowa perspektywa prowadzenia działalności kulturalnej, specyfika inicjatyw niezinstytucjonalizowanych i niezależnych czy ochrona dziedzictwa niematerialnego. W obradach brało czynny udział ponad 300 osób: artyści, twórcy, animatorzy i naukowcy, przedstawiciele stowarzyszeń twórczych, organizatorów, instytucji kultury i podmiotów niezależnych.

 

 

Status artysty – system: cele, struktura, mechanizmy (Artur Szklener)

W czerwcu 2007 roku Parlament Europejski przyjął rezolucję w sprawie społecznego statusu artystów, zwracając się do państw członkowskich „o opracowanie lub wdrożenie środowiska prawnego i instytucjonalnego w celu wspierania twórczości artystycznej poprzez przyjęcie lub stosowanie ogółu spójnych i kompleksowych środków uwzględniających sytuację wynikającą z umów, zabezpieczenie socjalne, ubezpieczenie zdrowotne, podatki bezpośrednie i pośrednie”. Parlamentarzyści wskazali m.in. nietypowy charakter pracy artysty i wszelkich zawodów związanych ze sztuką oraz konieczność dostosowania rozwiązań do tej specyfiki.
W wielu krajach regulacje ogniskują się na tzw. statusie artysty – zespole definicji, cech i procedur określającym, do kogo system wsparcia jest adresowany, jakie warunki musi spełnić jego uczestnik i na jakie uprawnienia może liczyć. Temu zagadnieniu poświęcony będzie pierwszy panel konferencji, w którego ramach przedstawione i przedyskutowane zostaną wyniki dotychczasowej debaty środowisk artystycznych. Dyskusji poddane zostaną założenia bazowe proponowanego systemu, sposoby definiowania jego uczestników, role i zadania stowarzyszeń twórczych i organów państwowych, a także proponowane mechanizmy funkcjonowania, procedury i propozycje w zakresie finansowania. W dyskusji wezmą udział: Witold Biegański, Janusz Janowski, Magdalena Lankosz, Olgierd Łukaszewicz oraz Wojciech Walczak.


Status artysty – uprawnienia i finansowanie (Dorota Ilczuk, Maxymilian Bylicki)

„Uzyskiwane dochody są w tym obszarze niepewne i nieregularne. Specyficzne są okresowe przerwy w zatrudnieniu. Sukces zawodowy nie zawsze gwarantuje osiągnięcie wysokiego poziomu stabilizacji finansowej. Brak wynagrodzenia za pracę okazuje się dość powszechny. Zabezpieczenie socjalne w formie ubezpieczenia medycznego i emerytalnego zaczyna być luksusem dla najbogatszych” („Artyści na rynku pracy” 2015).

Specyfika pracy artystycznej znajduje zrozumienie w większości rozwiniętych krajów na świecie. Wprowadzane są więc bardziej lub mniej rozbudowane rozwiązania dedykowane artystom i twórcom, które mają sprzyjać poprawie ich sytuacji społeczno-ekonomicznej. Podkreślmy, że są to uprawnienia, nie zaś przywileje, nie chodzi w nich bowiem w żadnym wypadku o tworzenie grupy wybrańców, tylko zapewnienie godnych, jak na dzisiejsze czasy, warunków uprawiania twórczości. Zazwyczaj uprawnienia te nie ograniczają się wyłącznie do kwestii zabezpieczenia socjalnego i medycznego twórców i artystów. Dotyczą również dbałości m.in. o poziom wynagrodzeń (programy rządowe oraz mechanizmy pobudzania popytu, podatki, prawo autorskie), zagraniczną promocję, organizację rynku pracy artystów oraz dostosowanie kształcenia do jego wymogów, monitorowanie i analizę sytuacji twórców i artystów. 

W tym panelu będziemy rozmawiać właśnie o katalogu uprawnień wyłonionych w dyskusjach środowisk artystycznych. Uprawnień o charakterze ogólnym, takich jak ubezpieczenia społeczne i medyczne, oraz specyficznych dla poszczególnych grup zawodów artystycznych. Odniesiemy się też do zagadnienia stworzenia stabilnych źródeł finansowania omawianych rozwiązań. W dyskusji wezmą udział: Miłosz Bembinow, Przemysław Kieliszewski, Kaya Kołodziejczyk, Krzysztof Lewandowski, Rafał Lisowski, Zygmunt Miłoszewski, Maksymilian Rogacki, Jakub Szreder. 


Instytucja kultury w dialogu z organizatorem (Hanna Wróblewska)

Ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej wyznacza ramy dialogu instytucji i organizatora już od ponad 25 lat. I – jak pokazuje praktyka – często jest to tzw. dialog mijany, w którym słowa i pojęcia znaczą co innego dla każdej ze stron, a niektórych słów czy pojęć po prostu brakuje. Jak temu zaradzić? Czy – by uniknąć licznych nieporozumień – autonomię instytucji kultury powinniśmy po prostu wpisać literalnie w ustawę – tak jak jest to i było w przypadku ustaw o szkolnictwie wyższym? Jak w ramach tej autonomii dookreślić prawa i obowiązki organizatora (art. 12 mówiący o zapewnieniu środków niezbędnych do rozpoczęcia i prowadzenia działalności kulturalnej)? Jakie są pola działalności dyrektora i jak powinien wyglądać ustrój wewnętrzy instytucji wszak publicznej – nie tylko w sensie retorycznym? Czy pod jedną ustawą można skodyfikować działalność wielkich i wielozespołowych instytucji artystycznych, małych domów kultury i średnich muzeów i centrów? Co można wpisać w ustawę – tak by działała – a co leży już w dziedzinie tzw. dobrych praktyk, których uczyć się ciągle  musimy w praktyce?
O wskazaniach dla legislatorów, które wypłynęły z konsultacji środowiskowych, mówić będą: Andrzej Kosendiak, Ewa Łączyńska-Widz, Paweł Płoski, Marek Sztark, Marek Świca.

Ochrona niematerialnego dziedzictwa kulturowego – założenia, definicje, struktura, narzędzia (Katarzyna Smyk)

Podczas konferencji we wrześniu Lublinie (Kultura ludowa) oraz w grudniu w Rzeszowie (Ochrona niematerialnego dziedzictwa kulturowego – cele i zadania) środowisko osób oddanych polskiemu dziedzictwu zechciało podzielić się ogromną ilością doświadczeń, pomysłów, postulatów, gotowych rozwiązań prawnych, finansowych itd. Wszystkie one zostały wzięte pod uwagę w ciągu kolejnego półrocza prac w ramach Ogólnopolskiej Konferencji Kultury nad założeniami do ustawy o dziedzictwie, skupiających się na dziedzictwie niematerialnym jako części holistycznie pojmowanego dziedzictwa kulturowego. Ułożyły się w cztery zakresy: 
-    definicje – a więc zrąb pojęć kluczowych dla prac nad budowaniem systemu ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego, które mogą w przyszłości posłużyć do tworzenia słowniczka do ustawy; 
-    szczególne miejsce w tym zestawie przypada pojęciu depozytariuszy – czyli wspólnot, grup, jednostek, liderów, twórców zaangażowanych w różny sposób w przetrwanie dziedzictwa niematerialnego; 
-    struktura administracyjna systemu ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego w Polsce – wymaga ona głębokiego namysłu w gronie przedstawicieli instytucji kultury (od domów kultury, przez muzea, po biblioteki), organizacji pozarządowych, jednostek samorządu terytorialnego, władz państwa, zespołów prawnych itd.; 
-    narzędzia systemowego finansowego wsparcia działań na rzecz ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego, problemy dotyczące edukacji i dokumentacji. 

Niektóre z tych zakresów są na polskim gruncie przepracowane dokładniej, nad innymi trwają dyskusje. Planujemy skupienie się szczególnie na kształcie struktury administracyjnej systemu ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego, by każda osoba, instytucja i organizacja znalazły w nim swoje miejsce. Zachęcając do udziału w podsumowaniu Ogólnopolskiej Konferencji Kultury, pragniemy prosić wszystkich zainteresowanych o włączenie się do tej debaty, ważnej dla dziedzictwa kulturowego, dla przyszłości polskiej kultury i dla wspólnotowej tożsamości Polaków. W rozmowie udział wezmę Sławomir Ratajski, Bartosz Skaldawski i Katarzyna Sadowska-Mazur.

Ruch niezinstytucjonalizowany i mechanizmy jego wsparcia (Paweł Płoski)

W pejzażu polskiej kultury dominują instytucje publiczne – ich działalność reguluje ustawa, otrzymują stałe dotacje, dysponują etatami. Ruch niezinstytucjonalizowany nie stanowi spójnego systemu – w tym obszarze działają organizacje non profit i komercyjne, grupy sformalizowane i niesformalizowane, zawodowcy i amatorzy. Dyskusje podczas OKK pokazały, że kluczowe postulaty – poza propozycjami zwiększenia nakładów na programy – dotyczyły możliwości współpracy z instytucjami kultury, szczególnie dostępności przestrzeni i sal. Na czym polegają komplikacje we współpracy? Jaka w tym wszystkim rola organizatora instytucji kultury? Czy istnieją możliwości uregulowania prawnie tej kwestii, tak by stanowiła szansę, by nie była traktowana jako ustawowy obowiązek? Czy w ogóle jest potrzeba regulacji prawnej?
Rozmawiać będą Przemysław Kieliszewski, Katarzyna Knychalska, Kaya Kołodziejczyk,  Agata Lisowicz-Wala, Justyna Makowska, Joanna Nawrocka, Joanna Szymajda. 


Edukacja kulturalna (Lech Śliwonik, Mateusz Werner)

W ujęciu ustawowym, którego celem jest realizacja polityki kulturalnej państwa, edukacja kulturalna to działalność umożliwiająca kulturalizację, a więc wprowadzenie w uniwersum kultury narodowej oraz inne kody kulturowe. Jest częścią socjalizacji, polegającą na włączaniu do wspólnoty na drodze przyswajania jej języka, zaznajamiania z elementami uniwersum aksjologiczno-symbolicznego i regułami ich używania w wymianie komunikacyjnej.
W życiu zbiorowości, której celem jest realizacja wspólnych planów, naczelnym zadaniem edukacji kulturalnej jest przygotowanie do aktywnego i twórczego współdziałania, do pełnego i faktycznego uczestnictwa. 
Edukacja kulturalna wspiera budowanie społeczeństwa zdolnego do autorefleksji i krytycznego myślenia, a także do ekspresji, w tym – autorefleksji i autoekspresji przez sztukę. Wspiera kształtowanie własnej kultury ze świadomością wpisanej w nią dynamiki, między innymi procesów społecznych, czy zmian technologicznych, mających zasadniczy wpływ na życie społeczne i twórczość artystyczną, jej niejednorodności i wielowymiarowości, a także ze świadomością istnienia innych kultur. Tworzy podstawy wzajemnego zrozumienia dla różnych grup społecznych i pokoleniowych.

Uznanie znaczenia edukacji kulturalnej czyni oczywistym oczekiwanie, że zadanie zapewnienia jej opieki i warunków rozwoju przyjmie na siebie państwo.  Winno ono być inspiratorem konstruowania podstaw programu i strategii oraz wizji przyszłości. Jego rolą jest sformułowanie pryncypiów polityki kulturalnej i polityki edukacyjnej, także określenie relacji między nimi. Nie może zwolnić się z funkcji mecenasa, natomiast nie jest realizatorem ani nadzorcą.
                                                                                     ***
„Rozważania o edukacji kulturalnej – wstęp do rekomendacji” – taki tytuł mają zapiski z pracy grupy działającej w ramach przygotowań do Konferencji. I taki jest cel panelu: „rozważania” i „rekomendacje”, czyli rozmowa o problemach oraz polecenie rozwiązań.


Sekretariat Konferencji Kultury:
tel.: (+48 22) 4416108
e-mail: sekretariat@konferencjakultury.pl
Zespół promocji Konferencji Kultury:
tel.: (+48 22) 4416190, 22 4416195
e-mail: promocja@konferencjakultury.pl

Organizator projektu: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Koordynator projektu: Narodowy Instytut Fryderyka Chopina
 

 

PROGRAM

18 i 19 czerwca, Teatr Polski im. Arnolda Szyfmana w Warszawie

11:00

Otwarcie konferencji

11:30–13:30 

Status artysty – system: cele, struktura, mechanizmy – prowadzący: Artur Szklener, Narodowy Instytut Fryderyka Chopina

Uczestnicy dyskusji:

Witold Biegański, Związek Zawodowy Artystów Baletu Teatru Wielkiego w Łodzi

Ryszard Cieśla, Stowarzyszenie Polskich Artystów Muzyków

Janusz Janowski, Związek Polskich Artystów Plastyków

Magdalena Lankosz, Gildia Reżyserów Polskich

Olgierd Łukaszewicz, aktor, wieloletni prezes Związku Artystów Scen Polskich 

Wojciech Walczak, Polska Rada Muzyczna, JM Poland 

 

13:30–14:30 obiad  

 

14:30–16:30 

Status artysty – uprawnienia i finansowanie – prowadzący: Dorota Ilczuk, Uniwersytet SWPS, Maxymilian Bylicki, Instytut Muzyki i Tańca

Uczestnicy dyskusji:

Miłosz Bembinow, Stowarzyszenie Autorów ZAiKS

Przemysław Kieliszewski, Teatr Muzyczny w Poznaniu

Kaya Kołodziejczyk, artystka, choreografka 

Zygmunt Miłoszewski, Unia Literacka

Krzysztof Lewandowski, Stowarzyszenie Autorów ZAiKS

Rafał Lisowski, Stowarzyszenie Tłumaczy Literatury

Maksymilian Rogacki, Związek Zawodowy Aktorów Polskich

Jakub Szreder, Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie 

 

16:30–17:00 przerwa kawowa 

 

17:00–19:00 

Instytucja kultury w dialogu z organizatorem – prowadząca: Hanna Wróblewska, Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki

Uczestnicy dyskusji:

Andrzej Kosendiak, Narodowe Forum Muzyki

Ewa Łączyńska-Widz, Biuro Wystaw Artystycznych w Tarnowie

Paweł Płoski, Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza, Teatr Narodowy

Marek Sztark, Forum Kraków 

Marek Świca, Muzeum Fotografii w Krakowie

 

19 czerwca, g. 9:00

 

9:00–11:00

Ochrona niematerialnego dziedzictwa kulturowego – założenia, definicje, struktura, narzędzia – prowadząca: Katarzyna Smyk, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

Uczestnicy dyskusji:

Sławomir Ratajski, Polski Komitet ds. UNESCO

Bartosz Skaldawski, Narodowy Instytut Dziedzictwa 

Katarzyna Sadowska-Mazur, Narodowy Instytut Dziedzictwa 

 

11:00–11:30 przerwa kawowa

 

11:30–13:30 

Ruch niezinstytucjonalizowany i mechanizmy jego wsparcia – prowadzący: Paweł Płoski, Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza, Teatr Narodowy

Uczestnicy dyskusji:

Przemysław Kieliszewski, Teatr Muzyczny w Poznaniu

Katarzyna Knychalska, Fundacja Teatr Nie-Taki we Wrocławiu

Kaya Kołodziejczyk, artystka, choreografka

Agata Lisowicz-Wala, Gminny Ośrodek Kultury w Suszcu

Justyna Makowska, Wydział Kultury Urzędu Miejskiego w Poznaniu

Joanna Nawrocka, Teatr Ochoty – Ośrodek Kultury Teatralnej

Joanna Szymajda, Uniwersytet Łódzki, Opera Wrocławska

 

13:30–13:45 przerwa 

 

13:45–15:45

Edukacja kulturalna – prowadzący: Lech Śliwonik, Towarzystwo Kultury Teatralnej, Rada ds. Instytucji Artystycznych, Mateusz Werner, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Uczestnicy dyskusji:

Magdalena Godlewska-Siwerska, Galeria Arsenał w Białymstoku

Katarzyna Kaźmierczak, Stowarzyszenie Inicjatyw Twórczych i Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy

Anna Michalak, Dom Kultury Dorożkarnia, Pełnomocnik Prezydenta Warszawy ds. Edukacji Kulturalnej

Marta Michalak, Instytut Muzyki i Tańca

Jan Popis, Stowarzyszenie Polskich Artystów Muzyków, Rada ds. Instytucji Artystycznych

Obiad