Narodowy instytut Fryderyka Chopina M K I D N Polskike Radio

Artysta profesjonalny na rynku pracy - definicje, narzędzia, uprawnienia

29.11.2017


O konferencji




Definicja i kryteria uzyskania statusu artysty profesjonalnego (Dorota Ilczuk)

 

W ramach debaty otwierającej sympozjum skupimy się na zagadnieniu definiowania oraz na kryteriach uzyskiwania statusu artysty profesjonalnego. Z punktu widzenia konstrukcji systemu wsparcia artystów określenie, kto może mieć status artysty profesjonalnego, jest sprawą kluczową, gdyż stanowi warunek uzyskiwania specjalnych, dedykowanych uprawnień. Kryteria kwalifikacyjne mogą być różne, od czysto artystycznych, poprzez rodzaj wykształcenia, po dochodowe. Wśród przykładowych kryteriów wymienić można m.in.: ekonomiczne – dochód brutto z pracy artystycznej przekraczający (corocznie modyfikowany) ustalony pułap; wykształcenie artystyczne; uznanie dla poziomu artystycznego prac – nagrody, wystawy, wyróżnienia; środowiskowe – członkostwo w stowarzyszeniu twórczym itd. Weźmiemy pod uwagę różnorodną praktykę w określaniu statusu artystów w różnych krajach, dopuszcza ona zarówno prawne regulowanie statusu artysty, jak i przyznawanie statusu przez organizacje środowiskowe (związki i stowarzyszenia) oraz specjalnie powołane w tym celu komisje zazwyczaj ulokowane przy ciałach publicznych i urzędach odpowiedzialnych za sferę kultury.

 

 

Proces nadawania statusu artysty profesjonalnego (Katarzyna Górna)

 

Celem dyskusji jest próba zarysowania odpowiedzi na pytanie o szczegóły procedury nadawania statusu artysty. O ile kryteria uzyskania statusu są szeroko dyskutowane, o tyle instytucjonalna ścieżka nie jest zupełnie określona.

Jest wiele otwartych pytań: czy powinna być powołana osobna instytucja, która będzie rejestrować zgłoszenia artystów? Czy może powinno odbywać się to w ramach ZUS? Czy powinna to być jedna instytucja dla wszystkich twórców? Należy także od razu przemyśleć takie kwestie, jak: kto powinien być adresatem skargi na niepoprawnie rozpatrzone i zinterpretowane zgłoszenie artysty?

Podczas rozmowy z pewnością nie uda się rozstrzygnąć większości tych spraw, jednak bardzo istotne jest zwrócenie uwagi na środowisko instytucjonalne, w którym będą realizowane uprawnienia nabyte przez artystów z tytułu ich pracy.

Podejmiemy więc próbę wypracowania propozycji narzędzi pozwalających na przyznanie statusu artysty profesjonalnego i ewentualnie organów wyspecjalizowanych do przeprowadzenia procesu.

 

Uprawnienia artysty profesjonalnego (Artur Szklener)

 

Zgodnie z powszechnie przyjętym w Polsce modelem, osoby pracujące zawodowo mogą liczyć na dostosowanie przepisów do specyfiki pracy, jej warunków czy wpływu na zdrowie. W myśl tych zasad osoba pracująca ma zapewnioną opiekę medyczną NFZ, ubezpieczenia społeczne, badania okresowe z uwzględnieniem ewentualnej szkodliwości warunków pracy. W szczególnych przypadkach istnieją ponadto dedykowane normy, np. dotyczące czasu pracy.

Inaczej jest w przypadku artystów. Instytucje artystyczne obowiązuje kodeks pracy w podstawowym zakresie, który nie odzwierciedla rytmu przygotowań, prób i wystąpień publicznych, brak odpowiedzi systemowej na szereg obciążeń zdrowotnych, a od 2009 roku ignorowany jest ograniczony wiek wykonywania wielu zawodów artystycznych. Wobec braku instytucji kultury dedykowanych licznym profesjom i braku jakichkolwiek rozwiązań alternatywnych, rzesza artystów w ogóle pozbawiona jest ubezpieczeń społecznych, podejmuje jakąkolwiek pracę etatową, by zdobyć ubezpieczenie lub zmuszona jest do porzucenia doskonalonego przez lat zawodu.

Celem panelu jest próba sformułowania propozycji uprawnień przynależnych osobom posiadającym status artysty profesjonalnego, z uwzględnieniem specyfiki poszczególnych zawodów artystycznych oraz rynku pracy i stopnia jej zinstytucjonalizowania. Założeniem będzie wskazanie rozwiązań adekwatnych do modelu współczesnego społeczeństwa obywatelskiego. Szczególny nacisk położony zostanie na te zawody, w których stosunek pracy jest rzadkością i na rozwiązania dedykowane artystom indywidualnym – niezależnym. Zakładamy, że w efekcie powstanie katalog szczegółowych propozycji, które – jeśli zostaną wprowadzone – przywrócą godność pracy artystycznej i zracjonalizują jej rynek.

PROGRAM

9:00–9.30 Otwarcie konferencji

9:30–12:30

Definicja artysty i kryteria przyznawania statusu.

Moderator: Dorota Ilczuk, Uniwersytet SWPS

Mikołaj Iwański, Obywatelskie Forum Sztuki Współczesnej

Artur Nowak-Far, Instytut Prawa, SGH w Warszawie

Sylwia Stano, Centrum Badań nad Gospodarką Kreatywną Uniwersytetu SWPS

Plan panelu:

• Wprowadzenie w tematykę

• Grupy robocze – definicja i kryteria uzyskania statusu artysty w poszczególnych dziedzinach sztuki

• Prezentacja wyników prac grupowych:

Muzyka – Grzegorz Michalski, Polska Rada Muzyczna

Kultura ludowa – Katarzyna Smyk, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

Teatr – Grzegorz Sierzputowski, Koło Młodych ZASP

Sztuki wizualne – Janusz Janowski, Związek Polskich Artystów Plastyków

Taniec – Ewa Wycichowska, Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina

Sztuki filmowe – Grzegorz Kędzierski – Stowarzyszenie Filmowców Polskich

Literatura – Michał Komar, Stowarzyszenie Autorów ZAiKS

• Dyskusja plenarna i podsumowanie

 

12:30–13:00 Przerwa kawowa

 

13:00–14:30

Proces nadawania statusu artysty

Moderator:  Katarzyna Górna, Obywatelskie Forum Sztuki Współczesnej

Mikołaj Iwański, Obywatelskie Forum Sztuki Współczesnej

Janusz Janowski, Związek Polskich Artystów Plastyków

Marcin Kędziora, Sekcja Tańca i Baletu – Związek Artystów Scen Polskich

Olgierd Łukaszewicz, Związek Artystów Scen Polskich

Joanna Mytkowska, Muzeum Sztuki Nowoczesnej

Wojciech Walczak, Polska Rada Muzyczna

 

14:30–15:30 Przerwa obiadowa

 

15:30–18.00

Uprawnienia artysty profesjonalnego

Moderator: Artur Szklener, Narodowy Instytut Fryderyka Chopina

Grzegorz Górski, Kolegium Jagiellońskie – Toruńska Szkoła Wyższa

Mikołaj Iwański, Obywatelskie Forum Sztuki Współczesnej

Janusz Janowski, Związek Polskich Artystów Plastyków

Kaya Kołodziejczyk, artystka, choreografka

Piotr Milwiw-Baron, Departament Szkolnictwa Artystycznego i Edukacji Kulturalnej MKiDN

Joanna Pawelczak, oddział ZUS w Bydgoszczy

Paweł Płoski, Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza, Teatr Narodowy

Michał Szymanowski, Akademia Muzyczna im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy

Magdalena Tomanek, Koło Młodych SFP